Geschiedenis Ameland | Van strijd tegen de zee tot eiland van nu
Niet om geld, niet om eer: verhaal van mensenredder op Ameland
Geschiedenis Ameland | Van strijd tegen de zee tot eiland van nu
Ameland oogt rustig, vriendelijk en bijna tijdloos. Maar vergis je niet.
Dit eiland is gevormd door strijd, door zee en door mensen die bleven. Wie vandaag over het strand loopt, loopt over een geschiedenis die nog altijd voelbaar is.
“Waar de zee bleef komen, bleef Ameland staan!”
Hoe Ameland ooit begon
Drie eilanden in plaats van één
In het begin van de Middeleeuwen vestigden de eerste bewoners zich op Ameland. Of beter gezegd, op wat toen drie losse duilanden (eilandjes van zand en duinen, zonder stevige verbindingen of dijken) waren.
Bij hoog water lagen deze eilanden van elkaar gescheiden en was de zee altijd dichtbij.
"De zee was geen mooi uitzicht, maar een constante dreiging voor Ameland!"
Leven met de zee
De zee bracht voedsel, handel en verbinding met de wereld. Tegelijkertijd nam ze land terug. Door kusterosie en overstuiving verdwenen hele dorpen, zowel aan de west- als aan de oostzijde van het eiland.
"Wat vandaag land was, kon morgen zee zijn."
De strijd tegen zand en water
Dorpen die verdwenen
Eeuwenlang werd Ameland geteisterd door stormen en overstromingen. Dorpen verdwenen onder het zand of werden opgeslokt door de zee.
De eilandbewoners bouwden opnieuw, steeds een stukje verder landinwaarts.
Hotels die de zee niet overleefden
Langs de Strandweg van Nes stond de zee vroeger veel dichterbij dan nu. Waar je tegenwoordig veilig richting het strand loopt, stonden ooit hotels pal aan de rand van het duin. Te dicht bij de zee, zo bleek later.
"Wat een fantastisch uitzicht was, werd risico."
Hotel Scheltema
Een van de bekendste hotels was Hotel Scheltema. Dit strandhotel was een begrip op Ameland en trok gasten die kwamen voor het badleven, frisse zeelucht en het vrije gevoel van het eiland.
Het hotel bestond uit meerdere gebouwen en paviljoens en stond symbool voor het vroege toerisme.
Maar de zee bleef komen. Door kusterosie en stormen werd de ondergrond steeds instabieler. Uiteindelijk verdween Hotel Scheltema, letterlijk opgeslokt door zand en water.
Hotel Steinvoorte
Naast Scheltema stond Hotel Steinvoorte. Ook dit hotel lag gevaarlijk dicht bij de branding.
Tijdens zware stormen, onder andere in de periode rond de Watersnoodramp van 1953, raakte het hotel zwaar beschadigd. Delen stortten in en werden door de zee meegenomen.
Een herbouwde versie hield het nog tot de jaren zeventig vol, maar in 1976 was het definitief voorbij. De zee won opnieuw.
Hotel Excelsior, een ander verdwenen hotel
Langs de Strandweg in Nes stond ooit Hotel Excelsior, een houten hotel met een groen lijf en een rieten dak, dat er charmant en karaktervol uitzag.
Het gebouw hoorde bij een groter vakantieoord en werd al in 1926 gebouwd als vakantiewoning en pension voor gezinnen en groepen.
Later uitgebreid tot een volwaardig hotel dat geliefd was bij veel badgasten.
Excelsiorstraat in Nes
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Excelsior gebruikt door de Duitse bezetter, maar na de oorlog bleef het gebouw lange tijd een begrip op het eiland.
Tegenwoordig staat er niets meer van overeind: het hotel werd verkocht en uiteindelijk in 1992 afgebroken, en alleen de Excelsiorstraat herinnert nog aan de plek waar het ooit lag.
Een stille herinnering
Vandaag de dag zie je niets meer van deze hotels terug. Geen muren, geen fundamenten, geen bordjes. Alleen de zee, het strand en de wind. Toch horen deze verdwenen hotels bij het verhaal van Ameland.
Pogingen om Ameland te verbinden
Aan het begin van de 19e eeuw ontstond het besef dat Ameland alleen kon overleven als het één geheel werd. Met zanddijken en stuifdijken begon een langdurige poging om de losse delen van het eiland te verbinden.
Van west naar oost
Na bijna honderd jaar waren er stabiele schuif- en stuifdijken. Deze verbonden onder andere de duinen tussen Hollum en Ballum en richting de Oerderduinen. Zo groeide Ameland langzaam uit tot het eiland zoals we het nu kennen.
Bescherming tot ver in de 20e eeuw
Onder leiding van Rijkswaterstaat werd tot in de jaren zestig en zeventig gewerkt aan extra stuifdijken, vooral aan de noordzijde van het eiland.
Aan de zuidkant bleef de zee lang een bedreiging. Pas rond 1930 was er sprake van een goede zeewering over het hele poldergebied.
De Heren van Ameland
De macht van de familie Cammingha
Rond 1400 traden de Heren van Ameland aan. Het beroemde geslacht Cammingha regeerde het eiland tot 1704. In deze periode kende Ameland een grote bloei.
Een eiland van zeevaarders
Amelanders werden koopvaarders, zeevaarders en walvisvaarders. Ze reisden de wereld over en brachten welvaart terug naar het eiland.
Commandeurshuizen en verborgen tekens
In de dorpen herinneren monumentale commandeurshuizen aan deze tijd. Let eens op het metselwerk. De kleine ‘muizentandjes’ geven de rang van de zeevaarder aan. Hoe rijker de versiering, hoe hoger de status.
"De geschiedenis van Ameland zit hier in de muren."
Van zelfstandigheid naar Friesland
Een eiland met een eigen koers
In 1704 kwam Ameland in handen van de Oranjes. Toch bleef het eiland nog lange tijd zijn eigen koers varen, los van Friesland.
Definitief onderdeel van Friesland
Pas in 1813 werd Ameland officieel bij Friesland gevoegd. Het bestuur veranderde, maar het eigen karakter bleef.
Ameland in oorlogstijd
Een eiland onder bezetting
Tijdens de Tweede Wereldoorlog veranderde het rustige eiland opnieuw van karakter.
Ameland werd bezet door de Duitsers en kreeg een strategische rol binnen de Atlantikwall. Over het hele eiland verschenen bunkers, geschutstellingen en militaire bouwwerken.
Leven met beperkingen
Voor eilandbewoners betekende de oorlog schaarste, controle en onzekerheid.
Het contact met het vasteland werd lastiger en vrijheid was niet vanzelfsprekend. Toch ging het dagelijkse leven door, zo goed en zo kwaad als dat kon.
Sporen die zijn gebleven
Nog altijd zijn er resten uit deze periode te vinden.
Bunkers liggen verscholen in de duinen en herinneren aan een tijd waarin Ameland geen toevluchtsoord was, maar onderdeel van een wereld in oorlog.
Het begin van toerisme op Ameland
Een nieuw hoofdstuk na de oorlog
Na de Tweede Wereldoorlog brak een nieuwe periode aan. Het strandleven kwam op gang en de eerste zomerhuisjes verschenen.
Steeds meer mensen ontdekten Ameland als plek om tot rust te komen.
Zomerhuisjes bij Duinoord, al vóór de oorlog
Lang voordat Camping Duinoord bestond, stonden hier al zomerhuisjes. Op de plek waar nu wordt gekampeerd, ontstond het vakantiegevoel van Ameland al opvallend vroeg.
"Het allereerste zomerhuisje werd gebouwd in 1926!"
En nog vóór de Tweede Wereldoorlog groeide het gebied uit tot een klein vakantiedorp.
Over deze bijzondere periode schreven Auke en Aaltje Jongbloed het boek Ameland, Duinoord 1939, dat in oktober 2025 verscheen. In woord en beeld nemen zij je mee door het Duinoord van toen, vol verhalen, foto’s en herkenbare plekken.
Het boek is te koop bij Primera Ameland in Buren. Het is een mooie aanvulling voor iedereen die Ameland niet alleen wil beleven, maar ook wil begrijpen.
Van bijzaak naar bestaansrecht
Wat begon als extra inkomsten, groeide uit tot de belangrijkste pijler van het eiland. Toerisme werd de kurk waarop Ameland ging drijven. Misschien herken je het volgende ook wel:
"Wie eenmaal kwam, wilde graag weer terug!"
Geschiedenis die je vandaag nog ziet
Wandelen door lagen van tijd. Dijken, duinen, oude kaarten en karakteristieke huizen vertellen samen het verhaal van Ameland.
Tijdens een wandeling loop je niet alleen door het landschap, maar ook door eeuwen geschiedenis.
Overnachten op Ameland
Wil je deze geschiedenis echt beleven, dan moet je blijven slapen! Overnachten op Ameland betekent wakker worden tussen verhalen, stilte en zee.
Of je nu kiest voor een hotel, appartement of vakantiehuis, je slaapt op een eiland dat al eeuwen standhoudt.
Bekijk hier de mooiste plekken om te overnachten op Ameland en ervaar het eiland niet voor even, maar voor echt. Geniet van je vakantie!
Volker Knossalla
op 25 Feb 2026